Jak Ustawa Czytelnicza Wpływa na Wzrost Czytelnictwa w Polsce?
Gdyby Polacy czytali książki z takim zapałem, z jakim scrollują media społecznościowe, biblioteki musiałyby pracować w trybie 24/7. Niestety, rzeczywistość bywa mniej literacka. Z raportów Biblioteki Narodowej wynika, że tylko około 38% Polaków przeczytało przynajmniej jedną książkę rocznie. Dlatego na ratunek ruszyła ustawa czytelnicza, niczym superbohater z okładki retro-komiksu. Czy faktycznie mamy do czynienia z początkiem renesansu czytelnictwa nad Wisłą, czy raczej tylko z PR-ową bajką dla dorosłych?
Co to takiego ta ustawa czytelnicza?
Zanim zaczniemy oceniać wpływ, warto ustalić, co właściwie ustawodawcy wrzucili do tego literackiego shakera. Ustawa czytelnicza to zestaw przepisów mających wspierać rozwój czytelnictwa w Polsce. W praktyce oznacza to m.in. dofinansowania dla bibliotek publicznych, zachęty dla księgarń, a także działania promujące książki wśród najmłodszych. Ot, państwowa próba odczarowania książki jako nudnej kupki papieru – coś w stylu: „czytanie jest sexy”. A jak wiadomo, mało co jest dzisiaj bardziej sexy niż słowo pisane… w odpowiednim kontekście, oczywiście.
Dotacje, książkodrony i mobilne biblioteki – co zmienia ustawa?
W teorii wszystko brzmi pięknie: większe budżety na zakup nowości wydawniczych, szkolenia dla bibliotekarzy, których nie tylko uczą, gdzie stoi „Lalka”, ale i jak stworzyć TikToka o „Lalce”. Pojawiają się projekty mobilnych bibliotek – czyli autobusy pełne książek, które odwiedzają miejscowości, gdzie najbliższa księgarnia jest tak daleko, że szybciej można by tam dotrzeć konno. Niektórzy mówią o przyszłości z dronami dostarczającymi książki prosto na parapet. Fakt, ten akurat pomysł nie przeszedł, ale sama wizja bezcenna.
Czy Polacy czytają więcej? I czy to zasługa ustawy?
Pierwsze oznaki „literackiego przebudzenia” już widać – biblioteki raportują wzrost liczby wypożyczeń, a księgarnie zanotowały niewielki – ale zauważalny – wzrost obrotów. Programy lojalnościowe, popularne akcje „książka za złotówkę” i wspierane przez państwo kampanie społeczne zaczynają działać jak dobrze napisany cliffhanger: zostajesz z otwartą książką i chcesz więcej. Oczywiście, nie brakuje głosów, że ten wzrost to bardziej efekt mody niż konkretnych zapisów ustawowych. Ale hej – nawet jeśli modnie jest dziś chodzić z książką pod pachą, my jesteśmy za!
Dzieci, młodzież i kot w kapeluszu, czyli kampanie edukacyjne
Bez odpowiedniego „targetowania” ustawa byłaby jak bestseller bez reklamy. Dlatego szczególny nacisk położono na dzieci i młodzież. Lepiej zapobiegać niż leczyć, więc maluchy już w przedszkolu stykają się z kolorowymi książkami i programami wspierającymi rozwój kompetencji czytelniczych. Są happeningi, konkursy i wizyty autorów książek, którzy – o dziwo – wcale nie wyglądają jak naukowcy z XIX wieku. Efekty? Dzieci chętniej czytają, zwłaszcza gdy w grze pojawia się kot w kapeluszu, smok mówiący po angielsku i zakładka z hologramem jako nagroda.
Krytycy – bo muszą być, prawda?
Nie wszystkim jednak ustawa trafia w gust czytelniczy. Krytycy zarzucają projektowi zbytnią ogólność i brak konkretów. Padają pytania: kto realnie monitoruje efekty jej działania? Czy nie skończy się na pięknych intencjach i martwych przepisach? A może zamiast ustaw, powinniśmy skupić się na zmianie metod nauczania w szkołach oraz popularyzowaniu audiobooków? Tak czy inaczej, nawet najwięksi krytycy nie negują jednego – o książkach zaczęło się mówić. I to już jest sukces.
Podsumowując, czy ustawa czytelnicza odmieni los polskiej książki jak Harry odmienił swój list z Hogwartu? Tego jeszcze nie wiemy. Ale pewnym jest, że temat książki wrócił do łask, biblioteki zyskały drugie życie, a czytelnictwo zyskało nowego sprzymierzeńca – państwo. Czy z premierą kolejnych działań ustawowych Polacy zaczną czytać więcej niż memy? Wierzymy, że tak. Od czegoś przecież trzeba zacząć. A kto wie – może niedługo widok osoby z książką w tramwaju nie będzie wręcz sensacją ze świata science fiction.
